Bàn tay hữu hình của các nhà quản lý

Bàn tay hữu hình của các nhà quản lý

Theo Chandler (1977), “Bàn tay hữu hình” trong các doanh nghiệp hiện đại đã thay thế bàn tay vô hình của thị trường trong điều phối các hoạt động của nền kinh tế và phân bổ các nguồn lực liên quan. Các doanh nghiệp kinh doanh truyền thống đại diện cho các hoạt động nhỏ, lẻ, thường sản xuất một sản phẩm duy nhất trong một khu vực địa lý hẹp, và bị chi phối bởi hệ thống thị trường và giá cả. Ngược lại, các doanh nghiệp hiện đại, với nhiều đơn vị bộ phận, thường sản xuất nhiều sản phẩm khác nhau ở nhiều địa điểm. Các hoạt động của doanh nghiệp hiện đại được quản lý và giám sát bởi các nhân viên làm công ăn lương chứ không phải các cơ chế thị trường. Hay nói cách khác, doanh nghiệp hiện đại đã thay thế thị trường trên cơ sở hoạt động quản lý hành chính tạo ra năng suất cao hơn, chi phí thấp hơn và lợi nhuận cao hơn so với tuân thủ cơ chế thị trường.

Với Chandler, cơ chế thị trường – bàn tay vô hình của thị trường – là sự cạnh tranh về giá giữa các doanh nghiệp nhỏ truyền thống, về bản chất, là mô hình cạnh tranh cao cấp của kinh tế tân cổ điển. Chandler (1977) phê phán thị trường cạnh tranh hoàn hảo: “Nhiều lý thuyết kinh tế cơ bản dựa trên giả định rằng các quy trình sản xuất và sự phân phối vẫn được quản lý hoặc ít nhất là nên được quản lý bởi bàn tay vô hình của thị trường. Như vậy theo lý thuyết cạnh tranh hoàn hảo chỉ có thể tồn tại giữa các doanh nghiệp đơn lẻ, và sự cạnh tranh như vậy vẫn là cách hiệu quả nhất để điều phối các hoạt động kinh tế và phân bổ các nguồn lực kinh tế. Ngược lại các doanh nghiệp hiện đại mang lại sự cạnh tranh không hoàn hảo và phân bổ sai các nguồn lực. Vì nhiều nhà kinh tế học đã coi doanh nghiệp hiện đại như một sự sai lạc lâu dài, và xem như một điều xấu, không ít người đã gặp rắc rối để xem xét nguồn gốc của nó. Đối với họ, thị trường độc quyền luôn được xem là hoàn hảo”.

Đặc biệt, Chandler tin rằng mô hình cạnh tranh hoàn hảo không cho phép hiểu được doanh nghiệp hiện đại; và do đó không thể nắm được lịch sử kinh doanh. Mô hình cạnh tranh hoàn hảo là một mô hình cấu trúc thị trường. Một thị trường là thị trường cạnh tranh hoàn hảo nếu:

  • Không có bất kỳ người mua hoặc người bán nào đủ lớn để có thể ảnh hưởng đến thị trường.
  • Người mua và người bán có đầy đủ hiểu biết và cơ hội trao đổi hàng hóa.
  • Không có sự phân biệt về sản phẩm.

Cạnh tranh hoàn hảo là một trạng thái cân bằng, tại đó, người mua và người bán hành động theo hiểu biết của mình trên cơ sở đã khai thác tất cả các cơ hội trao đổi. Đó là trạng thái, trong đó người bán là các doanh nghiệp bị trói buộc các phương tiện tạo ra giá trị: không đổi mới; không tìm được đầu vào tốt hơn, hay công nghệ tốt hơn hoặc cách tổ chức sản xuất tốt hơn; thậm chí không cắt giảm giá cả.

Cùng với đề cao và giới hạn trong mô hình cạnh tranh hoàn hảo, kinh tế học cổ điển cho rằng bất kỳ thị trường nào với những đặc điểm khác cạnh tranh hoàn hảo đều được coi là cạnh tranh không hoàn hảo và thiếu hiệu quả kinh tế. Với số ít người bán hàng, sản phẩm khác biệt, và thông tin không đầy đủ được coi là thị trường không hoàn hảo. Phân tích như vậy sẽ dẫn đến một số kết luận đôi khi không rõ ràng nếu được áp dụng vào lịch sử thương mại. Ví dụ, dẫn đến kết luận rằng ngành công nghiệp thép của Mỹ năm 1875-1898 do Carnegie Steel dẫn đầu đã không cạnh tranh và không hiệu quả. Nhưng hiệu quả kinh tế thực tế ngược lại khi giá của đường ray thép giảm từ 160 USD/tấn trong năm 1875 xuống còn 17 USD/ tấn vào năm 1898.

Chỉ trích của Chandler về mô hình cạnh tranh hoàn hảo là đúng. Nhưng để đánh đồng mô hình cạnh tranh hoàn hảo của kinh tế học tân cổ điển với bàn tay vô hình của thị trường là một sai lầm lớn. Hậu quả của sai sót này là đặc biệt quan trọng đối với Chandler, vì khái niệm cạnh tranh hoàn hảo và bàn tay vô hình của thị trường là một và cùng một nền tảng; mà trên đó khái niệm bàn tay hữu hình được xây dựng. Thực tế, bàn tay hữu hình thừa nhận “thị trường vẫn là nơi khỏi xướng nhu cầu về hàng hoá và dịch vụ”. Đây là bằng chứng khẳng định doanh nghiệp hiện đại không thay thế bàn tay vô hình của thị trường; và thậm chí cũng là đối tượng của bàn tay vô hình của thị trường.

  Kết luận: Bàn tay hữu hình thực sự là một lịch sử của cuộc Cách mạng Quản lý trong Kinh doanh ở Hoa Kỳ giữa thế kỷ 18. Nhưng không có nghĩa là các doanh nghiệp quản lý hiện đại thay thế cơ chế thị trường trong điều phối các hoạt động và và phân bổ các nguồn lực của nền kinh tế. Thay vào đó, doanh nghiệp hiện đại là đối tượng của bàn tay vô hình của thị trường. Và doanh nghiệp hiện đại là một phần không thể tách rời của bàn tay vô hình của thị trường. Sự xuất hiện của doanh nghiệp quản lý hiện đại được Chandler coi là quan điểm đổi mới lớn trong nền kinh tế Mỹ giữa thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19. Nhưng sự xuất hiện của loại hình doanh nghiệp hiện đại này, thực tế, là sản phẩm của bàn tay vô hình của thị trường và sự phát triển của các doanh nghiệp hiện đại là một phần quá trình phát triển lịch sử của bàn tay vô hình của thị trường, mở ra thời kỳ mới nghiên cứu về hoạt động tổ chức và quản lý nội bộ của các doanh nghiệp.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *